अमेरिका-इजरायलको दाबी फेल : इरानको ‘सरप्राइज’ क्षेप्यास्त्रले मध्यपूर्वमा नयाँ सन्त्रास
मकालु खबर
काठमाडौं । पछिल्ला केही सातायता अमेरिका र इजरायलले इरानको सैन्य संरचना र क्षमतालाई उल्लेखनीय रूपमा ध्वस्त पारेको दाबी गरिरहँदा, यथार्थ भने त्यसको ठिक विपरीत देखिएको छ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रक्षामन्त्री पीट हेग्सेथले इरानको कमान्ड संरचना तहसनहस भएको र प्रत्युत्तर दिने क्षमता गुमाएको दाबी गरे पनि, इरानले निरन्तर शक्तिशाली प्रत्याक्रमण गर्दै आफ्नो सामर्थ्य कायमै रहेको सन्देश दिएको छ ।
शनिबार मात्रै इरानले हिन्द महासागरस्थित डिएगो गार्सिया टापुमा रहेको अमेरिका र बेलायतको संयुक्त सैन्य अखडातर्फ करिब ३ हजार ८ सय किलोमिटर परबाट दुईवटा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको खुलासा भएको छ । यद्यपि ती क्षेप्यास्त्र लक्ष्यसम्म पुग्न सकेनन्, तर यसले इरानको क्षेप्यास्त्र क्षमता पहिले अनुमान गरिएको (२ हजार किलोमिटर) भन्दा निकै बढी रहेको प्रमाणित गरेको छ । इरानले यो क्षमता लुकाएर राखेको थियो वा युद्धकै बीचमा विकास गर्यो भन्ने यकिन नभए पनि, सैन्य दबाबले मात्र इरानको प्रगति रोक्न नसकेको स्पष्ट भएको छ ।
त्यस्तै, इजरायलको अघोषित परमाणु केन्द्र मानिने नेगेभ मरुभूमिको डिमोना सहरमा इरानले गरेको आक्रमणले ‘अब मुख्य स्थलहरू पनि सुरक्षित छैनन्’ भन्ने स्पष्ट सन्देश इजरायललाई दिएको छ । यसअघि इजरायलले इरानको परमाणु केन्द्र रहेको बुसेहरनजिकैको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गरेको थियो ।
इरानी नेतृत्वको ठूलो हिस्सा मारिएको र मुख्य क्षेप्यास्त्र केन्द्रहरू नष्ट भएको भनिएको अवस्थामा अहिले इरानको सैन्य अभियान कसले सञ्चालन गरिरहेको छ भन्ने गम्भीर प्रश्न उब्जिएको छ । सर्वोच्च नेता अली खामेनेईका उत्तराधिकारी मानिएका मोज्तबा खामेनेई सार्वजनिक रूपमा देखा परेका छैनन् भने राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियान पनि मौन जस्तै छन् । नेतृत्व तहमा देखिएको यस अनिश्चितताका बाबजुद इरानी फौजको समन्वयात्मक आक्रमणले अमेरिका र इजरायलको ‘शीर्ष नेतृत्व हटाएपछि प्रणाली ठप्प हुन्छ’ भन्ने मान्यतालाई विफल पारिदिएको छ ।
कूटनीतिक तवरबाट समस्याको समाधान खोज्ने प्रयास पनि साँघुरिँदै गएका छन् । जेनेभा र भियनामा भएका पछिल्ला वार्ताहरूमा धेरैजसो अमेरिकी चासोहरू सम्बोधन भइरहँदा ट्रम्पले असन्तुष्टि जनाएलगत्तै सैन्य कारबाही सुरु भएको थियो । यसले ‘वार्ताको टेबलमा बस्दा आक्रमण रोकिँदैन, बरु झन् बढ्छ’ भन्ने बुझाइ इरानी निर्णयकर्ताहरूमा विकास गराएको छ ।
यसैबीच, राष्ट्रपति ट्रम्पले विश्वकै व्यस्त तेल मार्ग ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ खुला गर्न इरानलाई ४८ घण्टाको अल्टिमेटम दिँदै ऊर्जा केन्द्रहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्ने धम्की दिएपछि तनाव झनै चुलिएको थियो । इरानले पनि माग अस्वीकार गर्दै ऊर्जा पूर्वाधारमाथि हमला भए मध्यपूर्वभरि जबाफी हमला गर्ने र पर्सियन खाडीमा बारुदी सुरुङ बिछ्याउने चेतावनी दियो ।
तर परिस्थितिले भयानक रूप लिने सङ्केत देखिएपछि ट्रम्पले समयसीमा सकिनु केही घण्टा अगाडि आक्रमणलाई ५ दिनका लागि स्थगित गरेका छन् । ‘धेरै राम्रो र उत्पादक संवाद’ भइरहेको भन्दै उनले लिएको यो निर्णयले विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा सामान्य गिरावट त ल्याएको छ, तर यो शान्तिको सङ्केत हो वा युद्धको अल्पकालीन विश्राम मात्र हो भन्ने अझै स्पष्ट भइसकेको छैन ।
यदि होर्मुज जलडमरुको विवाद लम्बियो र दुवै पक्ष आफ्ना अडानमा कायम रहे भने यसले इरानका ९ करोड र मध्यपूर्वका करिब १७ करोड नागरिकको जीवनमा गम्भीर मानवीय तथा आर्थिक सङ्कट निम्त्याउने छ ।
आन्तरिक राजनीतिक दबाब र असन्तोष झेलिरहेको इरानका लागि यो द्वन्द्व बाह्य चुनौतीको सामना मात्र नभई आन्तरिक सत्ता बलियो बनाउने हतियार पनि बनेको छ । तर इरान सजिलै पछि हट्न नसक्ने र जमिनमा सेना नओराली केवल हवाई आक्रमणको भरमा निर्णायक जित हासिल गर्न नसक्ने अवस्थामा अमेरिका र इजरायल पुगेपछि, दुवै पक्षका विकल्पहरू अत्यन्तै सीमित बन्न पुगेका छन् ।
मकालु खबर
