नेपालको पर्यटन उद्योगः इतिहास, तथ्यांक र हेलिकप्टरको योगदान
मकालु खबर
काठमाडौं । नेपाल पर्यटनले पछिल्ला दशकहरूमा निरन्तर प्रगति गर्दै आएको छ । विशेष गरी अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमन र आर्थिक योगदान का दृष्टिले यसले देशलाई विश्वव्यापी पर्यटन मानचित्रमा मजबुत स्थान दिलाइरहेको छ ।
नेपालमा पर्यटनलाई सन् १९५१ मा विदेशी पर्यटकका लागि औपचारिक रूपमा खोलिएको हो । पहिलो दशकमा संख्या सानो भए पनि सगरमाथा आरोहणजस्ता घटनाले आकर्षणलाई बढायो । सन् १९९८ मा ‘भिजिट नेपाल इयर’ कार्यक्रम मार्फत ४,६३,६८४ पर्यटक भित्रिएका थिए । त्यतिखेर पर्यटनले देशको अर्थतन्त्रमा उल्लेखनीय योगदान दिन थालेको थियो ।
सन् २०१८–२०१९ बीच, नेपालले क्रमशः लगभग ११ लाख ७३ हजार र ११ लाख ९७ हजार अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकलाई स्वागत गर्यो, जुन आगन्तुक संख्याको नयाँ कीर्तिमान हो ।
कोभिड–१९ महामारीपछि दोस्रोपटक सन् २०२३ मा १,०१४,८८५ पर्यटक आगमन भएकोले, पर्यटनले पूर्व–महामारी स्तरमा महत्त्वपूर्ण रिकभरी देखायो । सन् २०२४ मा यो संख्या १,१४७,५४८ र सन् २०२५ मा १,१५८,४५९ पुग्यो । यसले महामारीपूर्व अवधि (२०१९) को लगभग ९७ प्रतिशत बराबरको पर्यटन आगमन संकेत गर्दछ ।
यस्ता आगन्तुकहरूले पर्यटनबाट रोजगारी र आय सिर्जना गरिरहेका छन् — २०२३ मा पर्यटन क्षेत्रले ३२७.९ अर्ब रुपैया योगदान र करिब १.१९ लाख रोजगारी सृजना गरेको बताइएको छ ।
नेपालमा हेलिकप्टरको उदयः इतिहास र तथ्यांक
नेपालको हेलिकप्टर सेवा इतिहासमा १९६० को दशकमा सुरु भएको मानिन्छ । जब बेल ४७ जी जस्ता हेलिकप्टरहरू सुरक्षा, उद्धार र सामग्री ढुवानीका लागि प्रयोग गरिन थालेका थिए । यसले नेपालका कठिन भू–भागहरूमा आपत्कालीन सेवाहरू पुर्याउन मद्दत गर्यो र पछि हिमालयन पर्यटन र ट्रेकिङ्गको सहजीकरणमा यसको भूमिका विस्तार भयो ।
मध्य १९६०ः हेलिकप्टर सेवा निर्माण कार्य सुरु — प्रारम्भमा नेपाल एयरलाइन्स लाई बेल हेलिकप्टर लिजमा प्राप्त ।
१९७०ः जापानी टोलीले सगरमाथा आरोहण क्षेत्रभन्दा माथि हेलिकप्टर उडानमार्फत छायांकन गरी हेलिकप्टर पर्यटन सम्भावना पहिचान गर्यो ।
यो सेवा विस्तारसँगै दुर्गम हिमाली गाउँहरूमा पहुँच, उद्धार, स्वास्थ्य सेवाहरू र हेलिकप्टर पर्यटन (Everest, Annapurna, Dolpo Sightseeing आदि) मा प्रयोग बढ्दै गयो ।
वर्तमान हेलिकप्टर संख्या, तथ्यांक सहित
बर्ष २०८०/८२ सम्म (हाल) नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार कुल हेलिकप्टर संख्या ३८ वटा छन् भने हेलिकोप्टर सबै प्रकारका उद्धार, पर्यटन, चार्टर र अन्य सेवामा सञ्चालनमा छन् । लगभग ११ वटा सेवा प्रदायक कम्पनीहरू हेलिकोप्टर उडान सञ्चालन गर्छन् । एअर डाइनेस्टी, सिम्रिक एयर, माउन्टेन हेलिकोप्टर, मनाङ एयर, हेलि एवरेस्ट, श्री एयरलाइन्स, प्रभु हेलिकोप्टर आदि यसका उदाहरणहरु हुन् ।
त्रिभुवन विमानस्थलमा करीब २४ हेलिकोप्टर काठमाडौँबाट उडान भर्छन् । अन्य क्षेत्रहरूः बाहिरका विभिन्न जिल्लाबाट १४ हेलिकोप्टर सेवा दिएर दुर्गम क्षेत्रमा उडान गरिरहेका छन् । केही रिपोर्टका अनुसार सेवा कार्यरत ३६–४० हेलिकोप्टर रहेको अनुमान पनि गरिएको छ, ३६ सक्रिय, बाँकी केही तयारी अवस्थामा छन् ।
आर्थिक र सामाजिक प्रभाव
पर्यटन उद्योगले अहिले नेपालको जीडिपीको लगभग ७ प्रतिशत योगदान पुर्याइरहेको बताइन्छ, र लाखौंको रोजगारी सृजना भइरहेको छ ।
सरकारका लक्ष्य तथा योजनाहरूले आगामी दशकमा ३० लाख पर्यटक सम्म वार्षिक आगमन लक्ष्य राख्ने बिषयमा छलफल गरिरहेका छन् । जसले पर्यटन र सेवा उद्योगमा थप वृद्धि सम्भावना देखाउँछ ।
नेपालको पर्यटन उद्योगले निरन्तर प्रगति गर्दै, कठिन भूगोललाई अवसरमा परिवर्तित गरिरहेको छ । हेलिकप्टर सेवा जस्ता आविष्कारहरूले दुर्गम क्षेत्रहरूमा पहुँच, सुरक्षित यात्रा र उच्च–गुणस्तरको पर्यटन अनुभव प्रदान गर्दै देशको ब्रान्डलाई समृद्ध बनाइरहेको छ ।
मकालु खबर
