निर्वाचन २०८२: सामाजिक सञ्जालको प्रयोग र असर तथा चुनौती

नेपालमा हुन गइरहेको निर्वाचनको सन्दर्भमा सामाजिक सञ्जाल (Facebook, TikTok, X, YouTube आदि) ले सशक्त भूमिका खेलेको छ । यसले लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउने अवसर पनि दिएको छ भने समाजका लागि गम्भीर चुनौती पनि थपेको छ ।

सामाजिक सञ्जालको सकारात्मक र नकारात्मक प्रयोग, साथै नेपाली समाजमा पारेका असर र चुनौतीहरूको बारेमा चर्चा गरौँ ।

सामाजिक सञ्जालको सकारात्मक प्रयोग
-मतदाता सचेतना र जानकारी प्रवाह
-उम्मेदवार, दलका घोषणापत्र, नीति–कार्यक्रम छिटो र सजिलै जनतासम्म पुग्नु
-पहिलो पटक मतदान गर्ने युवाहरूमा राजनीतिक चासो बढ्नु

युवाको सक्रिय सहभागिता

-परम्परागत राजनीतिबाट टाढा रहेका युवाहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत बहसमा जोडिनु
-लाइभ, पोल, कमेन्टमार्फत आफ्ना विचार राख्न पाउनु

पारदर्शिता र जबाफदेहिता

-नेताका भाषण, वाचा र गतिविधि अभिलिखित हुनु
-गलत काम तुरुन्तै सार्वजनिक हुनु

साना दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई अवसर

-ठूलो बजेट बिना पनि आफ्ना कुरा राख्न सक्ने प्लेटफर्म
-मुख्यधार मिडियामा नआएका आवाज बाहिर आउनु

सामाजिक सञ्जालको नकारात्मक प्रयोग

-गलत सूचना र अफवाह
-मनगढन्ते समाचार, काँटछाँट गरिएको भिडियो/अडियो फैलिनु
-जनमत भ्रमित हुनु र अविश्वास बढ्नु

घृणात्मक भाषण र ध्रुवीकरण

-जाति, धर्म, क्षेत्र र विचारका आधारमा समाज विभाजित हुनु
-“हामी र उनीहरू” भन्ने सोच बलियो हुनु

चरित्र हत्या र साइबर दुर्व्यवहार

-उम्मेदवार र पत्रकारमाथि व्यक्तिगत आक्रमण
-महिलामाथि लक्षित गाली–गलौज र दबाब

एल्गोरिदमद्वारा बनाइएको ‘Echo Chamber’

-एउटै विचार मात्र देखाइने हुँदा फरक सोच सहन नसक्ने प्रवृत्ति
-तथ्यभन्दा भावनामा आधारित मतदान

नेपाली समाजमा पारेका असर

-सामाजिक सद्भावमा असर
-आपसी विश्वास घट्नु, समुदायबीच तनाव बढ्नु
-लोकतान्त्रिक मूल्यमा चुनौती
-तथ्यभन्दा भाइरल कन्टेन्ट प्रभावशाली हुनु
-जिम्मेवार बहसभन्दा सनसनी प्राथमिकता पाउनु

मानसिक स्वास्थ्यमा असर-निरन्तर नकारात्मक कन्टेन्टले तनाव, डर र आक्रोश बढ्नु

मुख्य चुनौतीहरू

-डिजिटल साक्षरता कमजोर हुनु
-नियमन र अनुगमन प्रभावकारी नहुनु
-राजनीतिक दलको आचारसंहिता उल्लङ्घन
-प्रविधिको दुरुपयोग

सामाजिक सञ्जाल आफैँमा न राम्रो हो न खराब- यसको प्रयोग गर्ने हाम्रो सोच र जिम्मेवारीले यसको असर निर्धारण गर्छ ।

निर्वाचनलाई स्वस्थ, निष्पक्ष र लोकतान्त्रिक बनाउन:
-नागरिक सचेत हुनुपर्छ
-मिडिया र प्लेटफर्म जिम्मेवार हुनुपर्छ
-राज्यले प्रभावकारी नियमन र डिजिटल शिक्षा बढाउनुपर्छ ।