समय नबुझ्ने नेतृत्व र नेपाली राजनीतिमा नयाँको उदयसँगै पुरानालाई सुझाव

नेपाली राजनीति आज निर्णायक मोडमा उभिएको छ । दशकौँदेखि सत्ता, प्रतिपक्ष र निर्णायक भूमिकामा रहेका केही सीमित ठूला राजनीतिक दल र तिनै दलका ‘ठालु’ अनुहारहरूले लामो समयसम्म देशको राजनीति आफ्नो वरिपरि घुमाइरहे । तर समय भने अब उनीहरूलाई पर्खिरहेको छैन । जनताको चाहना, सोच र प्राथमिकतामा आएको तीव्र परिवर्तनलाई बुझ्न नसक्नु नै आज नेपाली राजनीतिमा नयाँ शक्तिहरूको उदय र पुनर्संरचनाको मूल कारण बनेको छ ।

आजको पुस्ता केवल भाषण, नारा र विगतका कथामा रमाउने अवस्थामा छैन । जनताले अब परिणाम खोजिरहेका छन् : सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहिता । तर ठूला पार्टीका प्रमुख नेताहरू अझै पनि आन्तरिक गुटबन्दी, व्यक्तिकेन्द्रित राजनीति र सत्ताको खेलमै सीमित देखिन्छन् । सत्ता प्राप्तिलाई उपलब्धि ठान्ने तर शासनलाई जिम्मेवारी नठान्ने प्रवृत्तिले जनविश्वास क्रमशः क्षय हुँदै गएको छ ।

सूचना प्रविधि, शिक्षा र सामाजिक सञ्जालको विस्तारसँगै नागरिक अब निरीह दर्शक बनेर बस्ने अवस्थामा छैनन् । उनीहरू प्रश्न सोधिरहेका छन्– विकास कहाँ हरायो ? भ्रष्टाचार किन संस्थागत हुँदै गयो ? युवाहरू देशमै भविष्य खोज्न किन असफल भइरहेका छन् ? यी प्रश्नहरू अब बेवास्ता गर्न सकिने विषय होइनन् । तर यस्ता आधारभूत सवालहरूको ठोस र इमानदार जवाफ दिन नसक्ने नेतृत्वका कारण पुराना राजनीतिज्ञ र जनताबीचको दूरी दिनानुदिन गहिरिँदै गएको छ ।

यही दूरी नै नयाँ राजनीतिक दल र स्वतन्त्र नेतृत्वको उदयको आधार बनेको छ । नयाँ शक्तिहरूको उदय कुनै संयोग वा दुर्घटना होइन, यो पुराना दलहरूको दीर्घकालीन असफलताको प्रत्यक्ष परिणाम हो । जब नेतृत्वले समयको वेग, जनचेतना र बदलिँदो राजनीतिक परिवेश बुझ्न असफल हुन्छ, तब परिवर्तन स्वाभाविक रूपमा जन्मिन्छ । यो परिवर्तन केवल अनुहार फेरिने विषय होइन, सोच, शैली र प्रणाली परिवर्तनको स्पष्ट माग हो ।

तर दुर्भाग्यवश, ठूला दलहरूले यस चेतावनीलाई अझै गम्भीर रूपमा लिएको देखिँदैन । आत्मसमीक्षाको सट्टा दोषारोपण, आलोचनाको सट्टा अहंकार र सुधारको सट्टा यथास्थितिवाद हावी छ । यस्तै प्रवृत्तिलाई निरन्तरता दिने हो भने, ठूला दलहरू क्रमशः जनविश्वास गुमाउँदै इतिहासका पानामा सीमित हुने खतरा टार्न सकिँदैन ।

समय कसैको प्रतीक्षामा रहँदैन । नेपाली राजनीतिले अब स्पष्ट छनोट गर्नुपर्ने बेला आएको छ– या त समयसँगै बदलिनु, या त परिवर्तनको भेलमा बग्नु । आज देखिँदै गएको नयाँ राजनीतिक लहर यही सन्देश बोकेर आएको छ : अब पुरानै तरिकाले राजनीति चल्दैन । परिवर्तन अब कुनै विकल्प होइन, अपरिहार्य यथार्थ हो ।

अब राजनीतिज्ञले के गर्नुपर्छ ?

यदि परम्परागत राजनीतिक दल र नेताहरू साँच्चिकै आफूलाई समयसापेक्ष बनाउन चाहन्छन् भने, निम्न सुधार अपरिहार्य छन् :-

पहिलो, आत्मसमीक्षा र जवाफदेहिता : आफ्ना कमजोरी स्वीकार नगरी सुधार सम्भव हुँदैन । विगतका गल्तीप्रति इमानदार आत्मसमीक्षा र जनतासामु स्पष्ट जवाफदेहिता देखाउन जरुरी छ ।

दोस्रो, व्यक्तिकेन्द्रित होइन, संस्थागत राजनीति : दलभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो बनाउँदै नीति, विचार र प्रणालीलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । एउटै अनुहारमा राजनीति सीमित रहनु नै पतनको मुख्य कारण हो ।

तेस्रो, सुशासनलाई नारा होइन, व्यवहार बनाउने : भ्रष्टाचार नियन्त्रण, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया र निष्पक्ष प्रशासनलाई व्यवहारमै उतार्नुपर्छ, न कि केवल भाषणमा ।

चौथो, युवालाई सहभागिताको वास्तविक अवसर : युवालाई केवल झण्डा बोक्ने होइन, नीति निर्माण र नेतृत्व तहमा पुग्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ । देशको भविष्य युवासँग जोडिएको छ ।

पाँचौँ, जनतासँग निरन्तर संवाद : निर्वाचनको बेला मात्र होइन, निरन्तर जनसंवाद र आलोचना सुन्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ ।

निष्कर्ष
आज देखिएको नयाँ राजनीतिक लहर कुनै विद्रोह मात्र होइन, चेतावनी हो । यो चेतावनीलाई गम्भीर रूपमा लिएर सुधारको बाटो रोज्ने कि इतिहासका पानामा सीमित हुने, यो छनोट अब राजनीतिक नेतृत्वकै हातमा छ । परिवर्तन अब विकल्प होइन, अपरिहार्य यथार्थ हो । र समयसँग नबदलिने राजनीति अन्ततः समयद्वारा नै विस्थापित हुन्छ ।