राज्यको उपेक्षामा सानुमायाको विश्व च्याम्पियनसिप यात्रा (भिडिओ)

काठमाडौं । नेपालले तेस्रोपल्ट आइसिसी टी-ट्वान्टी विश्वकपमा छनौट हुँदा सिंगो देशले उत्सव मनायो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले विश्वकपमा पुर्‍याउने हरेक खेलाडीलाई १९ लाख ५० हजार रुपैयाँ पुरस्कार दिने घोषणा गरेर थप उत्साह थपिदियो । राज्यबाट खेलाडीलाई प्रोत्साहन गर्नु सुखद पक्ष हो र यसले खेल विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । तर, खेल र खेलाडीप्रति राज्यको नजर फरक भएको पछिल्लो घटनाले प्रष्ट पारेको छ ।

जुन खेल र नतिजामा आम मानिसको चासो हुन्छ, त्यसमा मात्र राज्यले लगानी गर्छ । क्रिकेटको सफलतामा राज्यले ठूलो प्रोत्साहन दियो, जुन आवश्यक पनि छ । तर, लोकप्रियता नभएका खेलहरूमा भने राज्यले खासै चासो राख्दैन । खेलाडीलाई चर्चा मात्र नभई उनीहरूको सफलताका लागि आधार बनाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । यस्तै उपेक्षाको शिकार बनेकी छन् कराते खेलाडी सानुमाया थिङ ।

कराँतेमा नेपालको नयाँ आशा: सानुमाया थिङ
नेपाली खेलकुदमा मार्सल आर्ट्सले ऐतिहासिक सफलता दिलाउने खेलको अग्रभागमा पर्छ । पछिल्लो समय कराँते सबैभन्दा सफल खेलको रूपमा उभिएको छ, जसमा एरिका गुरुङजस्ता खेलाडीले लगातार सफलता दिलाइरहेका छन् । एरिका जस्तै कराँतेकी अर्की प्रतिभाशाली खेलाडी सानुमाया थिङको पनि देशका लागि ठूलो सफलता दिलाउने लक्ष्य छ । आगामी नोभेम्बर २७ देखि इजिप्टको काइरोमा तय कराँते विश्व च्याम्पियनसिपमा सानुमायाले खेल्नेछिन् ।

विश्व वरीयताको आधारमा उनी छनोट भएकी हुन् । छनोट चरण पार गरेर नेपाली कराँतेले पहिलोपल्ट विश्व च्याम्पियनसिप खेल्दैछ । सानुमाया केही महिनाअगाडि विश्वको उत्कृष्ट २४ खेलाडीका रूपमा सिधै छनोट भइन् । उनको विधामा कुल ३२ खेलाडी खेल्नेछन् । पेरिसमा भएको छनोटबाट बाँकी खेलाडीले स्थान बनाए । एरिकासहित नेपाली खेलाडीले पेरिसमा छनोट खेले, तर सफल भएनन् ।

अब आगामी विश्व च्याम्पियनसिपमा नेपालको एकमात्र प्रतिस्पर्धी सानुमाया हुनेछिन् । क्रिकेटका खेलाडीले उस्तै सफलतामा ठूलो रकम पाए । तर सानुमायाले पुरस्कार त परै जाओस्, म्याच एक्सपोजरका लागि सहयोग पनि पाएकी छैनन् । उनीमा म्याच एक्सपोजरको कमी छ । त्यसैले प्रशिक्षक मण्डेकाजी श्रेष्ठले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता खेलाउने प्रयास गरे, तर उनको योजना सफल भएन । पहिलो अफिसियल प्रतियोगिताबाट नै प्रमाणित गर्दै सानुमायाले विश्व च्याम्पियनसिप खेल्दैछिन्, तर सम्बन्धित निकायले चासो दिएन ।

शून्य लगानीमा पदकको अठोट
देशमै गरेको प्रशिक्षणका भरमा ऐतिहासिक पदक जित्ने उनको अठोट छ । लोकप्रियताकै आधारमा राज्यको खेलाडीप्रति हेर्ने दृष्टिकोण फरक हुनुले खेलाडीहरूमा निरुत्साहित बनाएको छ । तर सानुमायामा भने छुट्टै जोश र जाँगर छ, अनि राज्यको शून्य लगानीमै पदक जित्ने आत्मविश्वास उनीमा स्पष्ट देखिन्छ । उनी अहिले त्रिपुरेश्वरस्थित दशरथ रंगशालामा कडा प्रशिक्षणमा छिन् । प्रतियोगिता आउन धेरै समय बाँकी छैन । त्यहीअनुरूप आफ्नो कमजोर पक्ष सुधार गर्न प्रशिक्षकले प्रेरित गरेको उनले उल्लेख गरिन् । विश्व च्याम्पियनसिपका लागि उनी धेरै उत्साहित पनि छिन् । एसियन कराँते फेडेरेसनद्वारा हुने पहिलो खेलमा राम्रो प्रदर्शन गरेपछि उनले वरीयतामा धेरै सुधार गरिन् । त्यसैको आधारमा छनोट हुँदा उनी उत्साहित छन् ।

एसियन गेम्स खेल्ने लक्ष्य राखे पनि विश्व च्याम्पियनसिपमा छनोट हुँदा आत्मविश्वास बढेको उनले महसुस गरिन् । त्यहाँ पदक जित्ने लक्ष्यसहित तयारी पनि गरिरहेकी उनी बताउँछिन् । अब विदेशी भूमिमा तयारी गर्ने आफू सोचमा नरहेको र यही प्रशिक्षण गर्दै पदक जित्ने उनको लक्ष्य छ । यसका लागि प्रशिक्षक मण्डेकाजीले आफूलाई धेरै उत्प्रेरणा दिएको सानुमाया बताउँछिन् । वर्षभर गरेको मिहिनेत दुई मिनेटमा देखाउने भएकाले त्यसका लागि तयार हुन आफ्ना गुरु मण्डेकाजीले भन्ने गरेको उनी सुनाउँछिन् । विश्वका एकसे एक खेलाडी आउनेमा उनी तयार छिन् । आफू पनि त्यसका लागि तयार रहेको उनको भनाइ छ ।

विश्वका चर्चित खेलाडीसँग खेल्न गुरुले नै प्रोत्साहन गरिरहेको र आफूमा डर हराएको सानुमायाको विश्वास छ । आफ्ना गुरुले ३२ वर्षमा दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण जितेको र आफू अहिले युवावस्थामा रहेकाले सफलता दिलाउने आशामा सानुमाया छिन् । मिसन–२६ का लागि छनोट हुनु र विश्व च्याम्पियनसिपमा पदक जित्नु नै जीवनमा उनको लक्ष्य बनेको छ । हप्ताको एक दिन फिटनेस ट्रेनिङ गरिरहेको उनले उल्लेख गरिन् । चाडपर्व पनि नभनी प्रशिक्षण गरिरहेकाले सफलता मिल्ने आशामा उनी छिन् ।

प्रशिक्षकको आशा र चुनौती
१३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुद (साग) मा कातातर्फ दोहोरो स्वर्ण विजेता मण्डेकाजी केही वर्षयता राष्ट्रिय टोलीको जिम्मेवारीमा छन् । उनको प्रशिक्षणमा नेपाली कराँते र सानुमायाले ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गरेको छ । त्यसमा अर्को इट्टा थप्न प्रशिक्षक र खेलाडी दुवै मिहिनेत गरिरहेका छन् । विश्व च्याम्पियनसिपमा जित निकाल्दै पदक जितोस् र वरीयतामा पनि सुधार गर्ने हिसाबले तयारी गरिरहेको मण्डेकाजीले बताए । हरेक दिन उनले धेरै पक्षमा सुधार गरेको र अहिले फिटनेसमा ध्यान दिइएको प्रशिक्षक मण्डेकाजी बताउँछन् । कातामा इन्डुरेन्स, ब्यालेन्स, समय, स्ट्यान्ड र फिटनेस सबै पक्षमा राम्रो हुनुपर्ने उनको भनाइ छ ।

पछिल्लो एक वर्षमा सानुमायाले धेरै सुधार गरेको उनको विश्वास छ । पहिलोपल्ट छनोट भएको क्षणलाई ऐतिहासिक पदकसम्म पुर्‍याउने प्रशिक्षक मण्डेकाजीको लक्ष्य छ । त्यसका लागि सहज नरहेको उनी बताउँछन् । एसियन च्याम्पियनसिपमा तीन बाउट जित्दै सानुमायाले आफ्नो क्षमता देखाएको प्रशिक्षक मण्डेकाजीले उल्लेख गरे । तर, मेडल बाउटमा उनी चुके पनि विश्व च्याम्पियनविरुद्ध सानुमायाको प्रदर्शनले उनमा धेरै आशा पलाएको प्रशिक्षक मण्डेकाजीको बुझाइ छ । उनले उब्जेकिस्तानमा भएको एसियन च्याम्पियनसिपपछि सानुमायामा धेरै सम्भावना देखेका छन् । तर उनमा अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजरको कमी रहेको उनी पनि स्वीकार गर्छन् ।

प्रशिक्षक मण्डेकाजी र खेलाडी सानुमाया दुवै पदक जित्ने आशासहित पछिल्लो एक महिनादेखि प्रशिक्षणमा छन् । सफल खेलाडी भएर पदक जितेका मण्डेकाजीमा अब प्रशिक्षकको भूमिकामा पनि ऐतिहासिक पदक जित्ने महत्वाकांक्षा छ । विश्व च्याम्पियनसिपसँगै सन् २०२६ को एसियन गेम्सका लागि पनि पदक जित्ने खेलाडी तयार पार्ने योजनामा नेपाली टोलीका काता प्रशिक्षक मण्डेकाजी छन् ।

राज्यको उपेक्षा: एउटा गम्भीर प्रश्न
सानुमाया जस्ती प्रतिभाशाली खेलाडी, जसले शून्य लगानीमा विश्व च्याम्पियनसिपको यात्रा तय गरेकी छन्, उनलाई राज्यले गर्ने व्यवहारले गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । क्रिकेटजस्ता लोकप्रिय खेलमा करोडौंको लगानी र पुरस्कार घोषणा गर्ने राज्यले कराँतेजस्ता खेलमा किन चासो देखाउँदैन ? यो विभेदले खेलाडीको मनोबल घटाउनुका साथै खेलकुदको समग्र विकासमा बाधा पुर्‍याउँछ । के राज्यले खेलको लोकप्रियतालाई मात्र प्राथमिकता दिने हो वा देशको नाम राख्ने हरेक खेलाडीको सम्मान गर्ने हो ? यो प्रश्नको उत्तर सानुमायाको विश्व च्याम्पियनसिपको प्रदर्शनपछि थप मुखरित हुनेछ ।