प्रेम, द्वन्द्व र मौन विद्रोहको कथा : उपन्यास ‘देवयानी’

काठमाडौँ । वसन्त चौधरीद्वारा लिखित पहिलो उपन्यास ‘देवयानी’ सार्वजनिक भएको छ ।

साङ्ग्रिला बुक्सद्वारा प्रकाशित ‘देवयानी’ उपन्यास प्रेमको मनोविज्ञान, नारी चेतना, र पुरुषको भित्री द्वन्द्व वरपर घुम्छ । उपन्यासको मूल कथावस्तु दुई फरक परिवेश र जीवन–दृष्टिकोण भएकी नारीहरू र उनीहरूसँग सम्बन्धित पुरुष पात्रको भित्र–बाहिरको संसारलाई चित्रण गर्छ ।

दुई नारी, एक प्रेम– अनि पुरुषको द्वन्द्व

‘देवयानी’ उपन्यासमा चित्रित पात्रहरू केवल प्रेमका उपस्थिति मात्र होइनन्, उनीहरू सामाजिक संरचनाभित्रको मौन विद्रोह, भावनात्मक उथलपुथल र आत्मपरिचय खोजीका सशक्त प्रतीक हुन् । एउटा पात्र यथार्थमा रमाउने, सादा र स्वाभाविक जीवन जिउने हो भने अर्को पात्र आत्मकेन्द्रित, आधुनिक तर गहिरो विवेकशील छ । लेखकले पुरुष पात्रलाई यस दुई धाराबीच च्यापिएको अवस्थामा प्रस्तुत गर्छन्, जहाँ ऊ न आफूलाई छुटकारा दिन सक्छ, न त निर्णय गर्न ।

उपन्यासभित्र प्रेमको पुनः परिभाषा

वसन्त चौधरीले प्रेमलाई केवल भावना होइन, जागरण र आत्मविवेकको यात्राका रूपमा चित्रण गरेका छन् । उपन्यास पढ्दै जाँदा पाठकले प्रेमलाई ‘समर्पण’ र ‘संघर्ष’ दुवै रूपमा अनुभव गर्छन् । चौधरीले कुनै लज्जा या आत्मग्लानीबिना प्रेमका विविध पक्षहरू खुलस्त रूपमा राखेका छन् ।

उनका शब्दहरूमा, ‘म यस्तो पाटोमा लेखेँ, जहाँ नेपाली साहित्यमा कमै लेखिएको छ – प्रेमले उत्पन्न गर्ने भित्री द्वन्द्व, जुन साँचो रूपमा समाजको हरदिनको यथार्थ हो।’

सामाजिक यथार्थ र मौन विद्रोह

देवयानी उपन्यास केवल प्रेम कथा मात्र होइन । यो सामाजिक वर्जनामा बाँधिएको भावनाहरूको कथा हो, जहाँ पात्रहरू बोल्दैनन् – तर उनीहरूको मौनता चिच्याइरहेको हुन्छ । नारी पात्रहरू आफ्ना अधिकार र भावनाहरूका लागि लड्छन् – तर त्यो विद्रोह आवाजमा होइन, आत्मविवेकमा अभिव्यक्त हुन्छ ।

लेखनशैली र पाठकीय प्रभाव

वसन्त चौधरीको भाषा सजीव, सरल र भावनात्मक छ । उनी कविका रूपमा प्रसिद्ध भएकाले उपन्यासको हरेक वाक्यमा काव्यात्मक स्पर्श देखिन्छ । संवादहरू गहिरा छन्, पात्रहरू जीवन्त छन्, र कथा बग्ने शैलीमा अघि बढ्छ। यद्यपि केही समीक्षकले उपन्यासको तीव्रता अझ गहिरो बनाउन सकिन्थ्यो भन्ने टिप्पणी पनि गरेका छन् ।

किन पढ्ने ‘देवयानी’ ?

यदि तपाईँलाई प्रेम, आत्मसंघर्ष र नारी चेतनामा आधारित गहिरा कथामा रुचि लाग्छ भने ‘देवयानी’ तपाईँको सूचीमा पर्नैपर्ने उपन्यास हो । वसन्त चौधरीको यो कृति नेपाली आख्यान साहित्यमा मनोविज्ञान, प्रेम र सामाजिक चेतनाको राम्रो संयोजन हो, जसले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ । नेपाली साहित्यमा थोरै मात्रामा उठाइएका प्रेमको यथार्थवादी प्रस्तुतीकरणको उत्कृष्ट नमुना हो ‘देवयानी’ ।